Orotan litu w ostatnich latach coraz częściej pojawia się w suplementach kierowanych do osób zainteresowanych funkcjonowaniem układu nerwowego, sprawnością umysłową oraz utrzymaniem równowagi emocjonalnej.
W przeciwieństwie do preparatów leczniczych zawierających lit, suplementy z orotanem litu dostarczają zazwyczaj niewielkich ilości tego pierwiastka.
Czym dokładnie jest orotan litu, jak może oddziaływać na organizm i na ile jego potencjalne właściwości znajdują potwierdzenie w badaniach?
Co to jest orotan litu?
Orotan litu, określany również jako Lithium Orotate, jest związkiem powstałym z połączenia litu z kwasem orotowym. W suplementach diety najczęściej stosuje się ilości odpowiadające około 1–5 mg litu elementarnego w dziennej porcji.
Orotanu litu nie należy utożsamiać z preparatami leczniczymi zawierającymi między innymi węglan litu. Leki na bazie litu stosowane są w określonych wskazaniach psychiatrycznych pod ścisłą kontrolą lekarza i dostarczają znacznie większych ilości tego pierwiastka.
Suplementy zawierające orotan litu wykorzystują natomiast dużo niższe dawki. Jednocześnie liczba badań klinicznych dotyczących bezpośrednio tej formy litu pozostaje ograniczona.
Wiedza dotycząca biologicznego działania samego litu jest znacznie szersza niż dane dotyczące konkretnie suplementacyjnych dawek orotanu litu. Wyników badań nad farmakologicznymi dawkami litu nie można automatycznie przenosić na suplementację orotanem litu.
Jak może działać orotan litu?
Dokładny sposób działania orotanu litu nie został jeszcze jednoznacznie określony. Znacznie więcej wiadomo natomiast o biologicznym wpływie samego litu.
Lit uczestniczy w wielu procesach zachodzących w komórkach nerwowych i może wpływać między innymi na aktywność różnych szlaków sygnałowych oraz funkcjonowanie układu nerwowego.
W badaniach analizowany jest jego potencjalny związek z:
- aktywnością neuroprzekaźników,
- procesami związanymi z neuroplastycznością,
- odpowiedzią komórek na stres oksydacyjny,
- mechanizmami związanymi ze stanem zapalnym,
- aktywnością enzymów uczestniczących w funkcjonowaniu komórek nerwowych.
Trzeba jednak zaznaczyć, że znaczna część dostępnych publikacji dotyczy litu jako pierwiastka albo jego form stosowanych w farmakoterapii, a nie suplementacyjnych dawek orotanu litu.
Orotan litu a funkcje poznawcze
Jednym z powodów zainteresowania niskimi dawkami litu jest jego potencjalny związek z funkcjonowaniem mózgu.
W badaniach dotyczących litu analizowano między innymi jego wpływ na:
- pamięć,
- procesy uczenia się,
- koncentrację,
- plastyczność układu nerwowego.
Nie oznacza to jednak, że przyjmowanie orotanu litu poprawia zdolności poznawcze u zdrowych osób. Aktualnie dostępne dane nie są wystarczające, aby można było wyciągnąć taki jednoznaczny wniosek.
Lit i równowaga nastroju
Lit jest od wielu lat wykorzystywany w psychiatrii jako substancja o dobrze poznanym działaniu w określonych zaburzeniach nastroju.
Zainteresowanie orotanem litu wynika między innymi z pytania, czy zdecydowanie mniejsze ilości tego pierwiastka mogą również wpływać na funkcjonowanie układu nerwowego.
Temat ten pozostaje przedmiotem badań. Obecnie nie ma jednak wystarczających dowodów pozwalających traktować suplementy z orotanem litu jako metodę leczenia depresji, choroby afektywnej dwubiegunowej czy innych zaburzeń psychicznych.
Preparaty zawierające orotan litu nie powinny zastępować leków ani terapii zaleconej przez lekarza lub innego specjalistę prowadzącego leczenie.
Potencjalne właściwości neuroprotekcyjne
Szczególnie interesującym obszarem badań jest możliwy wpływ litu na procesy związane z ochroną komórek nerwowych.
W badaniach laboratoryjnych analizuje się między innymi jego potencjalne oddziaływanie na:
- mechanizmy związane ze stresem oksydacyjnym,
- procesy zapalne,
- przeżywalność neuronów,
- szlaki związane z czynnikami wzrostu komórek nerwowych, w tym BDNF.
Są to ciekawe kierunki badawcze, jednak nie należy na ich podstawie wnioskować, że suplementacja orotanem litu zapobiega chorobom neurodegeneracyjnym lub je leczy.
Orotan litu a stres i samopoczucie
Niektóre osoby stosujące niskie dawki litu deklarują poprawę samopoczucia, większe poczucie spokoju lub łatwiejsze radzenie sobie z napięciem.
Takie relacje mają jednak przede wszystkim charakter obserwacyjny. Opinie użytkowników nie są równoznaczne z wynikami kontrolowanych badań klinicznych.
Dlatego potencjalny wpływ orotanu litu na stres, napięcie czy lęk wymaga dalszej oceny naukowej.
Orotan litu a pamięć i koncentracja
Wpływ niewielkich ilości litu na sprawność poznawczą jest również przedmiotem zainteresowania naukowców.
Badania koncentrują się między innymi na takich obszarach jak:
- pamięć robocza,
- koncentracja uwagi,
- szybkość przetwarzania informacji,
- ogólna sprawność poznawcza.
Na obecnym etapie nie można jednak stwierdzić, że suplementacja orotanem litu prowadzi do potwierdzonej poprawy pamięci lub koncentracji u zdrowych osób.
Jak stosowany jest orotan litu?
Preparaty dostępne na rynku często dostarczają niewielkich ilości litu elementarnego, przykładowo:
Dawki rzędu 10 mg spotykane są rzadziej. Nie istnieje obecnie powszechnie przyjęte oficjalne zalecenie dotyczące suplementacji orotanem litu przez zdrowe osoby.
W przypadku stosowania suplementu należy przestrzegać porcji określonej przez producenta i nie zwiększać jej samodzielnie.
Możliwe działania niepożądane
Nawet niewielkie ilości litu pozostają biologicznie aktywne, dlatego suplementacja nie jest całkowicie obojętna dla organizmu.
Do możliwych działań niepożądanych zalicza się między innymi:
- nudności,
- dyskomfort ze strony przewodu pokarmowego,
- wzmożone pragnienie,
- senność,
- bóle głowy,
- drżenie rąk.
Szczególną uwagę należy zwrócić na możliwość interakcji z lekami oraz na stan nawodnienia i funkcjonowanie nerek.
Kto powinien zachować szczególną ostrożność?
Przed rozpoczęciem stosowania suplementu konsultacja z lekarzem jest szczególnie istotna w przypadku:
- ciąży,
- karmienia piersią,
- chorób nerek,
- jednoczesnego stosowania leków zawierających lit,
- przyjmowania leków wpływających na gospodarkę wodno-elektrolitową.
Dotyczy to między innymi części leków moczopędnych, inhibitorów ACE oraz niektórych niesteroidowych leków przeciwzapalnych.
Orotan litu i węglan litu – czym się różnią?
Mimo że oba związki są źródłem litu, nie należy traktować ich jako produktów równoważnych.
Węglan litu
Węglan litu jest substancją leczniczą stosowaną w określonych wskazaniach psychiatrycznych. Terapia prowadzona jest pod kontrolą lekarza i zazwyczaj wymaga monitorowania stężenia litu oraz określonych parametrów laboratoryjnych.
Orotan litu
Orotan litu występuje w niektórych krajach w produktach dostarczających znacznie mniejsze ilości litu. Nie posiada zatwierdzonych wskazań leczniczych, a dane dotyczące jego skuteczności i długoterminowego bezpieczeństwa są znacznie bardziej ograniczone.
Najczęściej zadawane pytania
Czy efekty stosowania orotanu litu pojawiają się od razu?
Nie ma podstaw, aby oczekiwać natychmiastowego efektu. Ewentualne zmiany obserwowane podczas stosowania niewielkich dawek mogą mieć charakter stopniowy, jednak nie ustalono wiarygodnego czasu potrzebnego do ich wystąpienia.
Czy orotan litu jest bezpieczny?
Niskie dawki mogą być dobrze tolerowane przez część zdrowych osób, ale dane dotyczące długotrwałego stosowania orotanu litu są nadal ograniczone. Szczególną ostrożność należy zachować w przypadku chorób przewlekłych i jednoczesnego stosowania leków.
Czy orotan litu może uzależniać?
Nie ma obecnie dowodów wskazujących, aby suplementacyjne dawki orotanu litu powodowały uzależnienie.
Czy orotan litu można stosować zamiast leków na depresję lub chorobę afektywną dwubiegunową?
Nie. Orotan litu nie jest zatwierdzonym lekiem stosowanym w terapii tych chorób i nie powinien zastępować leczenia zaleconego przez lekarza.
Podsumowanie
Orotan litu jest źródłem niewielkich ilości litu i stanowi interesujący przedmiot badań dotyczących funkcjonowania układu nerwowego, procesów poznawczych oraz mechanizmów związanych z ochroną neuronów.
Wiedza dotycząca biologicznego działania litu jest stosunkowo szeroka, jednak dane odnoszące się bezpośrednio do niskich dawek orotanu litu pozostają ograniczone.
Nie można obecnie jednoznacznie stwierdzić, że jego suplementacja poprawia pamięć, koncentrację, zmniejsza lęk czy wpływa terapeutycznie na zaburzenia nastroju.
Orotan litu warto więc postrzegać jako interesujący obszar badań nad niskimi dawkami litu, a nie jako alternatywę dla metod leczenia o potwierdzonej skuteczności.